EXPOSITIE: “ALS STENEN SPREKEN”
DIAMANTMUSEUM PROVINCIE ANTWERPEN
29.10.2009 > 16.2.2010
Als stenen spreken” is een expositie gebaseerd op verzonnen verhalen waarin diamantobjecten of diamantstenen een (hoofd)rol spelen. Net als in het theater wordt elk verhaal tot in de puntjes in scène gezet en kijk je als toeschouwer naar boeiende “tableaux-vivants” waarin zeer diverse diamantobjecten naast andere rekwisieten figureren. Aan het publiek om de rol van de stenen/diamantobjecten te bekijken, te beluisteren en te interpreteren, of waarom niet; er zelf een verhaallijn bij te creëren!
Het project loopt onder meer in samenwerking met het duo Deprez&Verelst ,
met ‘het huis voor schrijvers’ Creatief Schrijven
met het KMKG Brussel
met de Boghossian Stichting,
en met tal van andere musea uit binnen- en buitenland, alsook talrijke bereidwillige privé-personen.
VERTREKPUNT
Edelstenen spreken niet uit zichzelf; maar spreken sowieso tot de verbeelding en vooral diamanten doen dromen!
In de literatuur bestaan tal van voorbeelden waar kikkers, bomen, huizen, de maan of de zon, of waarom niet, scharnierende deuren het woord nemen.
Voor zijn najaarsexpositie 2009 vroeg het Antwerpse Diamantmuseum zich dan ook af:
”Waarom zouden we geen stenen op dezelfde manier laten spreken en wat zou de edelste onder alle edelstenen dan wel niet te vertellen hebben?”
Dit klinkt misschien bizar, maar diamanten spelen van oudsher een rol in echte of gefantaseerde (levens)verhalen …
Zo gaat het verhaal dat de Russische kunstverzamelaar Alexander Petrovitsj Basilevsky, die gepassioneerd was door middeleeuwse kunstvoorwerpen - waaronder het reliekschrijn van de Heilige Justus (278-287) -, een even tragische dood als Justus stierf:
nl. onthoofd met zijn hoofd in zijn schoot en met in zijn lichaam een rode diamant die hij net tevoren in het reliekschrijn had verstopt …
Net zoals in dit verhaal - “De tragische dood van Alexander Petrovitsj Basilevsky – draait het in elk van de ca. 25 verhalen om de kracht van de verbeelding.
Vier verhalen waaronder “De tragische dood van Alexander Petrovitsj Basilevsky” zijn ondertussen gebundeld in een boekje. Behalve het verhaal van Basilevsky is er het verhaal van “De kwartelbisschop”, “Marinela” en “De ketting van de Boghossians”.
Behalve deze vier verhalen biedt het boekje een aanzet van wat er als catalogus bij de expositie wordt voorbereid: wetenschappelijke uitleg die het diamantgehalte in elk van de verhalen toelicht, alsook achtergrondinformatie of weetjes, een handig hulpmiddel om de ‘verhaalplot’ te begrijpen.
Zo wordt er bij “De tragische dood van Alexander Petrovitsj Basilevsky” dieper ingegaan op rode diamant, op de Russische verzamelaar A.P. Basilevsky (geboren 6.7.1829, Ukraïne – sterfdatum onbekend) en op het reliekschrijn van de H. Justus uit de Carolus Borromeuskerk in Antwerpen.
Bij een verhaal zoals “De kwartelbisschop” is er toelichting over vogelsymboliek.
OPZET
Om de fantasie van de auteurs, het duo Deprez&Verelst te voeden, is het Diamantmuseum op zoek gegaan naar stenen of (diamant)objecten die een vaak verborgen rariteit herbergen: interessante diamantobjecten, niet zozeer omdat ze de mooiste diamanten of de meest kwalitatieve afwerking bevatten, maar omdat ze getuigen van een rare vorm / een abnormale kleur / een onconventionele iconografie etc…
Zo is er sprake van een vogelbroche die bestaat uit een abaloneparel, een parel die men als bij toeval in slakken aantreft. Abaloneparels in slakken zijn bijzonder zeldzaam omdat ze, in tegenstelling tot parels in oesterschelpen en mossels, niet gecultiveerd kunnen worden.
Er is ook een zilveren ring met een intaglio die heeft toebehoord aan Sigmund Freud (1856-1939). De bekende Weense arts en psychiater bezat een collectie “intaglio’s” die hij in 1912 aan zijn beste studenten schonk. Eén van deze intaglio’s was bedoeld voor schrijfster en psychoanalyste Lou Andreas Salome (1861-1937), ooit de minnares van dichter Rainer Maria Rilke (1875-1926).
Deze zoektocht naar rariteiten heeft het Diamantmuseum trouwens interessante weetjes opgeleverd. Zo zijn we vruchteloos op zoek gegaan naar het legendarische collier van de zogenaamde “Diamond Queen”, Celia Hermione Wallace (1834-1923). Deze schatrijke maar berooid gestorven Amerikaanse verzamelaarster heeft over een periode van vijftien jaar zwarte diamanten verzameld die in veertien hangers aan een platina collier hingen. Het collier zou door Margaret Helen (Ronald) Greville (1863-1942) geschonken zijn aan “Queen Mum” Elisabeth (1900-2002), maar het is onduidelijk waar het collier zich nu bevindt en of het nog bestaat…
Behalve rariteiten zocht het Diamantmuseum specifiek naar diamantobjecten die letterlijk tot het gamma van de accessoires behoren, zoals snuif- en poederdozen, sigarettenkokers, balboekjes, nécessaires (étui met toilet- of naaigerief), lorgnettes (de voorloper van een toneelkijker); stempels etc…Vooral de collectie Boghossian bleek een ware schatkast aan geraffineerde, uitzonderlijke (diamant)accessoires te bevatten. Een aantal van deze ‘schatten’ vormen de inspiratiebron voor geïnteresseerde schrijvers in de verhalenwedstrijd. (zie verder).
De auteurs Deprez&Verelst gaven deze objecten een (hoofd)rol in al dan niet volledig verzonnen verhalen en creëerden er figuranten bij: andere (diamant)objecten als extra rekwisieten om de scenografie te verlevendigen.
De expositie zelf confronteert de bezoeker met een misschien eigenzinnige interpretatie van elk van de verhalen. Deprez&Verelst schreven immers voor elke ‘steen’ of elk (diamant)object een persoonlijk levensverhaal en laten zodoende de stenen en/of diamantobjecten aan het woord.
Bij elk van de verhalen past evenwel ook toelichting, - noem het gerust ‘voetnoten’ -, die de wetenschappelijke toedracht van de steen of het (diamant)object in kwestie schetst en illustreert. Zo verneemt de bezoeker meteen waar de schrijvers hun ‘diamantpoeder’ haalden om de literaire lont te kunnen ontsteken ....
Wijzelf spreken bij de voorstelling van de verhalen in de expositie van een “driehoeksrelatie” (fictief verhaal, enscenering & label met wetenschappelijke toelichting) die je als toeschouwer kunt bekijken, maar tegelijk als toehoorder ook kunt beluisteren én waarbij je je vooral een eigen verhaal mag verbeelden, los van die ene interpretatie & los van de wetenschappelijke uitleg, die het museum de bezoeker presenteert.
Hierin schuilt eigenlijk de kracht van de (literaire) verbeelding omdat elk verhaal een oneindig aantal interpretaties toelaat en de bezoeker die ene interpretatie in/van de expositie, kan aanvullen en zelf(s) verzinnen!
SCHRIJFWEDSTRIJD WAARMEE DE WEDSTRIJD EEN 2DE LUIK KRIJGT
Samen met Creatief Schrijven (www.creatiefschrijven.be) organiseert het Diamantmuseum een origineel schrijfinitiatief. Vanaf 29 oktober 2009 kun je je als geïnteresseerde (amateur)schrijver door stenen of diamantobjecten in de expositie laten inspireren om je eigen verhaal bij de steen van je keuze te creëren. De stenen of objecten worden ook afgebeeld op deze website . De winnaars van de schrijfwedstrijd worden op 16 januari 2010 uitgenodigd om de nieuwe diamantverhalen/diamantobjecten in te wijden.
Hiermee opent officieel het tweede luik van de expositie dat tussen 17/01 en 16/02/2010 te bezoeken is.
STENEN EN (DIAMANT) OBJECTEN DIE SPREKEN ...
Behalve ‘stenen’ of diamantobjecten toont de tentoonstelling onder meer een replica van de ruimtehelm van Stanley Kubrick uit de film ‘2001: A Space Odyssey’ , een foto van de hedendaagse kunstfotograaf Thomas Ruff (°1958), Märklin treintjes, een tekening van Leon Spilliaert, exclusieve wijn van het Duitse landgoed (Egon Müller) Scharzhof etc…
Qua diamantobjecten zijn er onder meer een 18de eeuws Frans dansboekje, een 19de eeuws ‘karkant’ of halssieraad waarbij de edelstenen op een fluwelen hals’bandje’ worden genaaid (ZIE CAMPAGNEBEELD), de ‘solitaire’ ring van de Nederlandse actrice Sylvia Kristel (° 1952) etc…
Koen Deprez (°1961) laat zich niet in één woord vatten.
Ontwerper, docent, auteur, kunstenaar... Hij is het allemaal. Met grote gedrevenheid opereert hij in diverse disciplines en tast hij de raakvlakken af. Deprez studeerde aan de Hogeschool Sint-Lukas in Brussel. Tijdens zijn studies liep hij stage bij onder meer Rem Koolhaas in Rotterdam en Alessandro Mendini in Milaan. Hij is lid van het Willem Frederik Hermans Instituut in Amsterdam en doceert aan de Hogeschool voor Wetenschap en Kunst Sint-Lucas Gent/Brussel. Daarnaast geeft hij geregeld gastcolleges in binnen en buitenland. Koen Deprez is ook auteur van verhalen en verschillende essays. Zijn meeste recente literaire werk zijn de verhalen die hij en zijn partner Monique Verelst schreven bij de tentoonstelling “Als stenen spreken” in het Diamantmuseum Provincie Antwerpen. Het werk van Monique Verelst (°1971) is al evenmin te herleiden tot één discipline. Ze geniet faam als ontwerpster van interieurs – leesbare architectuur noemt ze het zelf – maar ook als scenografe, docente en grafisch ontwerpster. Na haar studies Interieurarchitectuur aan de Hogeschool Sint-Lukas liep ze stage bij Architectures Jean Nouvel in Parijs, waar ze later een tijdlang werkte. Terug in België ontwierp Verelst onder andere het interieur van verschillende privéwoningen en kantoren, en van het Museum Emile Verhaeren in Sint-Amands. Ze doceerde aan de Hogeschool Sint-Lukas in Brussel en geeft geregeld gastcolleges en lezingen. Monique Verelst realiseerde tal van exposities, onder meer in het Diamantmuseum en het Provinciehuis in Antwerpen. Samen vormen Koen Deprez en Monique Verelst al 12 jaar het designoffice Deprez&Verelst.
De Boghossian-stichting werd in 1992 opgericht door Robert Boghossian en zijn twee zonen, Jean en Albert, Libanese juweliers vanArmeense afkomst, die zich in Antwerpen en Genève hebben gevestigd. De Boghossian-stichting streeft onder meer naar een verbetering van de levensomstandigheden van de jongeren in Armenië en Libanon. Hiervoor financiert de Boghossian-stichting projecten van sociale, educatieve, artistieke en geneeskundige aard.
Sinds de Boghossian-stichting in 2006 de Villa Empain, een van de Art Déco pareltjes van het architecturale erfgoed van Brussel verwierf, is het prestigieuze en volledig geklasseerde gebouw, de administratieve zetel van de stichting en wordt het binnenkort een “Centrum van creatie en dialoog tussen de Oosterse en de Westerse cultuur”. Als dusdanig zal de Villa Empain ook de unieke en onschatbare kunstcollectie van de gepassioneerde verzamelaars Jean en Albert Boghossian huisvesten.
Het vrijwaren en doorgeven van ‘cultureel erfgoed’ dat getuigt van de eeuwenoude beïnvloeding tussen Oost en West, is ook de drijfveer van de broers Boghossian om sinds 1975 hoogkwalitatieve, decoratieve kleinoden te verzamelen. Voor Jean Boghossian begon het met de aankoop van een kleine haarspeld, in de vorm van een dolk, rijkelijk versierd met robijnen en diamanten. De vonk van het verzamelen sloeg mettertijd over op broer Albert en heeft er voor gezorgd dat de collectie Boghossian nu meer dan 1500 objecten bevat, het één al verfijnder en geraffineerder dan het ander! Elk collectiestuk verraadt door zijn vorm, door zijn functie of door een klein verborgen ‘detail’ - zoals een liefdesboodschap, een mysterieuze gegraveerde inscriptie of een monogram - , zijn persoonlijke geschiedenis en prikkelt de fantasie: ze vertellen een ‘verstild’ verhaal en zijn ‘stille’ getuigen van een rijkelijk verleden!